Etiket arşivi: araç

Taşıt Elektrik Tesisatları

Bu sayfada otomobil elektrik tesisatının yapısal özellikleri ve devre çözümlemeleri ele alınmıştır. Otomotivde elektrik ve elektronik sistemlerinin kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Yerine getirdi işlevlerden dolayı bu sistemler karmaşık bir yapıda görünseler bile aslında basit elektrik sistemlerinden oluşmaktadırlar. Teknolojik gelişmelere paralel olarak bu sistemlerin tasarlanıp uygulanmasının yanında performansı ve kullanıcının konfor beklentileri de çok önemlidir.

Küreselleşmeye paralel olarak otomotiv firmalarının dünyanın farklı ülkelerinde üretim yapabilmeleri ve araçlarını farklı ülkelere satabilmeleri için elektrik tesisatlarında ve kullanılan elemanlarda standardizasyona gidilmesine sebep olmuştur.

Otomobil elektriği

Bir elektrikli sistemin çalışmaması elektrikli alıcının arızalanması ya da enerjinin olmamasından kaynaklanabileceği gibi elektrik tesisatından da kaynaklanabilir. Bu nedenle elektrik sistemlerinde oluşan arızaların tespitinde tesisat bilgisi çok önemlidir ve elektrik tesisat şemalarının iyi anlaşılması gerekir.

Otomobillerde kullanılan elektronik kontrol sistemleri (ABS, ESP, ESR, Motor Kontrol Sistemi vb) bütünleştirilerek verimleri arttırılmıştır. Buna bağlı olarak kablo sayısı artmış, tesisatın hacmi ve ağırlığının artmasına neden olmuştur.

Elektrik Tesisatlarda Kullanılan Kablolar Ve Bağlantı Noktaları

Araç elektrik tesisatlarında çok telli kablolar kullanılmaktadır. Her kablo kullanıldığı yere göre farklı malzeme türü ve farklı kalınlıkta yalıtımı yapılmaktadır.  Kullanılan yalıtım malzemesi iletilen gerilim ve akım şiddetine bağlı olarak farklılık gösterir.

ISO 6722

akım değerleri

Elektrik tesisatlarında kablolar ve elektriksel alıcılar arasında ihtiyaca göre sabit ve sökülebilen bağlantılar kullanılmaktadır.

Elektrik tesisatı üzerinde taşınan akım, iletilen gerilim, sıcaklık ve nem bağlantı noktalarındaki elektrik geçirgenliği ve tesisat ömrünü etkilemektedir.  Bağlantı noktalarında oluşan gevşeklik gerilim düşmesine ve bağlantının ısınmasına sebep olur. Bu ısı zamanla bağlantı noktasında alevlenmeye hatta yangına da sebep olabilir. Bu nedenle bağlantı noktalarında gevşeklik olmamalıdır. Bir bağlantı noktası düşük akım direncine sahip olmalıdır, yüksek izolasyon direnci bulunmalıdır ve nem, su gibi oksitlenmeye sebep olabilecek şeylerin bağlantıya sızmasına veya temas etmesine izin verilmemelidir.

Elektronik kontrol sistemlerinde sensörlerin ve elektronik kontrol ünitelerinin çalışma aralığı hassas ve dar olduğu için oluşacak gerilim düşüşleri çok önemlidir. Bu sebeple sensör elektronik kontrol bağlantılarında ve bağlantılarında mikro kontaklar kullanılmaktadır.

Elektrik Devre Şemaları

Arızaların tespitinde ve arızaların giderilmesinde elektrik tesisatlarına ait devre şemalarından faydalanılmaktadır. Elektrik tesisatlarında gösteriminde üç farklı standart vardır. Bunlar Blok diyagramları, terminal diyagramları ve tesisat şemalarıdır.

Blok Diyagramları devre yapısının, işlevinin ve tesisat planının anlaşılmasında önemli bir kaynaktır. Blok diyagramları üzerinde devrede kullanılan elemanlar, devrenin akış şeması ve kontrol yolu rahatlıkla anlaşılabilir.

block diyagram

Terminal diyagramları elektrik devresinin bağlantı noktalarındaki bilinmesi gereken önemli özellikleri veya sembolleri gösterirler. Bir elektrik tesisatındaki arızası terminal diyagramı incelenerek gerekli arıza tespit cihazları kullanılarak tespit rahatlıkla edilebilir.

Şematik diyagramlar ise elektrik tesisatına ait devre ve elemanların detaylarını içerir. Devrenin nasıl çalıştığı, akımın hangi yolu izlediği, devre elemanları arasındaki bağlantı ve etkileşimleri ile ilgili bilgileri içerir.

 

 

Araç Elektrik Devre Elemanları

  • Şalterler

Şalter elektrik devrelerinde istenildiği anda enerji açmaya ve kapatmaya yarayan anahtarlardır. Enerji kaynağı ile alıcı arasına seri olarak bağlanır. Şalterleri iki grupta inceleyebiliriz:
1 – Mekanik Şalterler
Daha çok, az akım çeken devrelerde kullanılır. Kumanda şekline göre basma, çekme ve çevirme suretiyle çalışan tipleri vardır. Kullanıldıkları devrenin özeliğine göre üç gruba ayrılır:
     Tek Kontaklı Şalterler
Yapı olarak bir gövde üzerine yerleştirilmiş iki kontak ve bir köprüden meydana gelir. Köprü iki kontağı birleştirmeye ve açmaya yarar. Örneğin, korna, fren lambaları, marş sistemlerinde kullanılır.
     Çift Kontaklı Şalterler
Genellikle çekme ve çevirme suretiyle çalışır. İki kademeli çalışma pozisyonuna sahip alıcı devrelerinde kullanılır (Sinyal lambaları gib,).
     Çok Kontaklı Şalterler
Birden çok çalışma kademesi bulunan özel devrelerde kullanılır. Kontak anahtarı, lamba şalterleri, selektör şalterleri grup içerisine dahil edilebilir.
2 – Manyetik Şalterler
Genellikle marş, şarj sistemleri ve çiftli kornalarda ve farlarda yani fazla akım çeken devrelerde kullanılır. Mekanik şalterlerde açma ve kapatma daha yavaş olduğundan, kontakların yanmasına sebep olabilir. Bu gibi arızalara meydan vermemek için manyetik şalterler kullanılır.

  • Sigortalar

Sigorta, elektrik devresini yüksek akıma karşı koruyan devre elemanıdır. Sigortalar aracın elektrik devrelerinde meydana gelebilecek kısa devre sonunda sistemi olası yangın tehlikesine karşı korumak için kullanılan elemanlardır. Sigorta attığında yerine aynı amperde yeni sigorta takılır. Sigortalar, ait oldukları devrelerin akım girişine seri olarak bağlanır. Araçlarda yapı bakımdan iki tipi vardır;
1 – Telli Sigortalar: Az akım çeken(5-25 amper) devrelerde kullanılır. Yapıları çok basit olup bir porselen çubuk üzerine veya cam tüpün içine konmuş metal telden yapılmıştır. Sigortalarda kullanılan tel kolay eriyen madenlerden yapılır.
2 – Devre Kesiciler: Grup halinde çalışan alıcı devrelerinde kullanılır. Bunlar bir röle şeklindedir. Üzerinden 10 – 40 amper akım geçen devrelerde kullanılır. Yapılarına göre ikiye ayrılır: Termik tip devre kesici ve Manyetik tip devre kesici.

  • Röleler

15 -40 Amper arasında akım çeken devrelerde kullanılan, tek kontaklı, özel manyetik şalterlerdir. Röle, elektromanyetik bir bobinin yarattığı manyetik etkiyle çalışan kontak tertibatından ibarettir. Görevlerine göre iki guruba ayrılır:
1 – Akım Röleleri: Far çiftli korna ve marş selonoidi gibi sistemlerde kullanılır.
2 – Emniyet Röleleri: Yüksek güçlü bazı alıcıların, görevi bittikten sonra otomatik olarak çalışmasını sona erdirmek için kullanılır. Emniyet rölelerinin akım rölelerinden farklı tarafı, kontaklarının ters konumda olmasıdır.

  • Tesisat Kabloları

Otomobillerin elektrik tesisatında istenilen esnekliği sağlamak amacıyla, içinde çok sayıda ince bakır tel bulunan özel kablolar kullanılır. Kabloların yalıtımı plastik, ipek veya pamuk ipliğinden örülmüş izole tabakalarıyla sağlanır. Kablo kesiti Oto elektrik tesisatlarında, izole tabakaları çeşitli renklerde ve renk bantlarında kablolar kullanılmaktadır. Bu sayede arızalı bir sistemin tamiratı, kablo renklerini takip ederek kolayca yapılabilmektedir.

  • Kontak Anahtarı

Kontak anahtarının görevi, sisteme istendiği zaman elektrik akımını göndermek ve istenmediği zaman devreden elektrik akımının geçmesine engel olmaktır.

  • Soketler

Kabloların birbirine eklenmesi ve takılmasında kullanılan parçalara soket denir. Otomobillerde kontak anahtarı, sinyal kolu, sis farları vb. yerlerde kullanılmaktadır.

  • Aydınlatma Sistemi

1 – İç Aydınlatma (Panel lambaları ve Tavan Lambaları)
2 – Dış Aydınlatma (Farlar, Ön Sis Farlar, Park Lambaları, Yan Park Lambaları, Stop Lambaları, Dönüş Sinyalleri, Dörtlü Flaşör, Plaka Lambaları, Geri Vites Lambaları ve Arka Sis Lambaları.)